DOWNLOAD

Previous
Next

από τους φίλους ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ
της HOMEOSTASIS
ειδικές προσφορές για τους
αναγνώστες του ganoderma πατήστε εδώ.

Η ανεξάρτητη αρθρογραφία στο blog χρειάζεται τη συνδρομή σας.
Υποστηρίξτε το ganodermareview.gr
με 1€, διαρκεί ένα λεπτό.
Πατήστε εδώ. Σας ευχαριστούμε.

Κοινοποίηση:

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on whatsapp

Συμπληρώματα διατροφής ως αντικείμενο κατάχρησης από τους αθλούμενους

Κιούκια, Ν1, Τσιτσιμπίκου, Χ2

1Senior analyst, Εργαστήριο Ελέγχου Ντόπινγκ, ΙΒΕ, ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», Νερατζιωτίσσης & Αμμαρυσίας Αρτέμιδος, 15123, Μαρούσι

2Επιτροπή Αξιολόγησης Κινδύνου ΕΟΧ, Γενικό Χημείο του Κράτους, Αν. Τσόχα 16, 11521, Αθήνα

Ως συμπληρώματα διατροφής (ΣΔ) ορίζονται οι συμπυκνωμένες πηγές συστατικών εμπλουτισμένες με ουσίες με διατροφικά αποτελέσματα και με επίδραση στην φυσιολογία του χρήστη [1]. Τα ΣΔ περιλαμβάνουν πρωτεΐνες/ αμινοξέα, σάκχαρα, βιταμίνες, ισοτονικά υγρά, ιχνοστοιχεία, κρεατίνη, φυτικά σκευάσματα κλπ. Δημοφιλής είναι και η πρόσληψη πρωτεΐνης ή κρεατίνης συνήθως για αύξηση της σωματικής μάζας για αποκατάσταση των μυϊκών βλαβών σε αθλήματα αντοχής και γενικά για την οικοδόμηση μυϊκής μάζας σε body-builders ή σε ασκούμενους των γυμναστηρίων. Η πρόσληψη αντιοξειδωτικών ενζύμων (υπεροξείδιο της δισμουτάσης κλπ). και μη ενζυματικών αντιοξειδωτικών βιταμινών (βιταμίνη Α, C, E, συνένζυμο Q10) επιβοηθούν στην φυσική άμυνα του οργανισμού σε συνεργασία με τα αντιοξειδωτικά του οργανισμού [2]. Τα ισοτονικά υγρά και συναφείς ηλεκτρολύτες λαμβάνονται από αθλούμενους συνήθως για επαναφορά της απώλειας των υγρών (αφυδάτωση, υπονατριαιμία) κατά την άσκηση [3]. Το καροτενοειδές λυκοπένιο συστατικό της ντομάτας παρεμποδίζει την υπεροξείδωση των λιπιδίων και την βλάβη του DNA [4]. Η καφεΐνη βελτιώνει την απόδοση των αθλητών. Άλλα φυτικά προϊόντα όπως Tribulus terrestris (TT) και προϊόντα της εκδυστερόνης είναι φυσικά αναβολικά και χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατα ορμονών του σέξ [5]. Η χρήση προβιοτικών βοηθά στην διατήρηση υψηλής στάθμης ενέργειας σε αποκατάσταση στομαχικών /εντερικών διαταραχών, πόνου, ναυτίας, διάρροιας κλπ. σε εντατικά ασκούμενους αθλητές [11].

Η ευρεία χρήση των ΣΔ πιθανώς υποδηλώνει την πιθανή ανεξέλεγκτη χρήση τους καθώς και την πιθανή απουσία ενημέρωσης των κινδύνων από τους ειδικούς (ιατρούς, διατροφολόγους, εκπαιδευτές κλπ.). Πέρα από τους κινδύνους που μπορεί να ενέχουν αυτά τα σκευάσματα από την υπερχρήση (πχ. βαρέα μέταλλα, τοξικά φυτά), τα ΣΔ μπορεί να περιέχουν ουσίες μη εγγεγραμμένες στα σκευάσματα, -λόγω ακούσιας επιμόλυνσης τους από προηγούμενες φαρμακευτικές παραγωγές-, με αποτέλεσμα η χρήση τους να έχει σοβαρές παρενέργειες για το ανθρώπινο σώμα (πχ. από αναβολικές ουσίες, διεγερτικές ή ναρκωτικές ουσίες). Υπάρχουν βέβαια περιπτώσεις που ο FDA (Food and Drug Administration) έχει αποσύρει παρτίδες ΣΔ, αλλά δυστυχώς δεν μπορεί να καλύψει το φάσμα της παγκόσμιας αγοράς. Χαρακτηριστικά στις ΗΠΑ το 2010 παρουσιάστηκε ένα φυτικό συμπλήρωμα για απώλεια βάρους με ηπατοτοξικές επιπτώσεις που αποσύρθηκε και επανακυκλοφόρησε με τροποποιημένη σύνθεση [6]. Ζωντανό επίσης είναι το παράδειγμα της επιμόλυνσης με μελαμίνη στο γάλα με αποτέλεσμα θανάτους σε ζώα λόγω νεφρικής ανεπάρκειας στην Κίνα το 2008. Σε 294000 νεογνά παρουσιάστηκαν συμπτώματα πέτρας στα νεφρά και 6 θάνατοι [7]. Εξάλλου, η αλόγιστη χρήση του σεληνίου (Se) έχει συνδυαστεί με οξείες ή χρόνιες επιπτώσεις, όπως τριχόπτωση, κόπωση, ευερεθιστότητα κλπ.[11]. Σε μια μελέτη το 2002, σε 13 χώρες 634 συμπληρώματα διατροφής το 15% περιείχαν «κρυφές» αναβολικές ανδρογόνες ουσίες όπως μεθανονδιόνη, στανοζολόλη, μπολντενόνη κλπ., πιθανώς ως υπολείμματα από φαρμακευτικές παραγωγές (βλέπε παραδείγματα επιμολύνσεων στον πίνακα). Το 2005 βιταμίνη C και πολυβιταμινούχα κατασχέθηκαν λόγω περιεκτικότητας σε μεθανονδιόνη, στανοζολόλη. Επίσης σοβαρά προβλήματα καρδιοτοξικότητας, όπως υπέρταση, ταχυκαρδίες κλπ. έχουν συσχετισθεί με προϊόντα αδυνατίσματος που περιείχαν συνεφρίνη και πριν το 2004 με επιτρεπόμενη εφεδρίνη, σε συνδυασμό και με καφεΐνη [8]. Τα ενεργειακά ποτά που κυκλοφορούν ευρέως με υψηλή ποσότητα καφεΐνης που είναι πλέον εθιστική, μπορούν να συσχετιστούν με πιθανότητα πρόκλησης στεφανιαία νόσου [8]. Σε μια μελέτη σε πρωτεϊνούχα συμπληρώματα αποκαλύφθηκαν δύο προϊόντα με μόλυβδο και αλλού βαρέα μέταλλα όπως αρσενικό, κάδμιο, υδράργυρος [9]. Στις ΗΠΑ μια σειρά προϊόντων με κιτρικό οξύ αποσύρθηκαν από τον FDA λόγω 23 αναφορών με σοβαρές επιπτώσεις στο ήπαρ και αναφορά ενός θανάτου [10].

Συμπληρώματα διατροφής

Συμπληρώματα διατροφής με πιθανές επιμολύνσεις

Στοιχεία από FDA (http://www.fda.gov/Safety/Recalls/default.html).

Κατηγορία προϊόντοςΜη εγγεγραμμένα συστατικάΠαραδείγματα
Μυική ενδυνάμωσηΑναβολικοί παράγοντεςΜεθανονδιόνη, δεσόξυμεθυλτεστοστερόνη, 4-Χλωρομεθυλτεστοστερόνη
Υπερτονικά υγράΔιεγερτικάEφεδρίνη, αμφεταμινικά ανάλογα
Χάσιμο ΒάρουςΑνορεκτικοί παράγοντεςΣιμπουτραμίνη, Φενφλουραμίνη, Εφεδρίνη, Φεντερμίνη
Σεξουαλική τόνωσηΦωσφοδιεστεράση τύπου 5Σιλντεναφίλη, Τανταφανίλη, Παρεμποδιστές Αμινοτανταφανίλης

Η χορήγηση ΣΔ, όπως κρεατίνης ή προωθητικά τεστοστερόνης και άλλων προαναφερθέντων είναι ελεύθερα διατιθέμενα, περισσότερο μέσω του ίντερνετ, -παρά μέσω φαρμακείων/ καταστημάτων συμπληρωμάτων διατροφής-. Ακόμα και έφηβοι στην Αμερική και αλλού εφοδιάζονται ΣΔ χωρίς κανένα νομικό περιορισμό και χωρίς καμία ενημέρωση για κάποια ενδεχόμενη προφύλαξη για κινδύνους. Η χορήγηση διαφόρων πρωτεϊνών ή κρεατίνης για αύξηση αντοχής φαίνεται να μην παρεμποδίζεται από τις έντονες συστάσεις διαφόρων κλάδων όπως Εταιρεία Παιδιάτρων, Αθλητικές Ενώσεις κλπ. [11]. Σε μία ελληνική μελέτη σε 170 ερωτηθέντες αθλούμενους νέους χρήστες, η προτροπή των προπονητών για αγορά ανήλθε στην Ελλάδα μόλις στο 16% και των θεραπευτών στο 8% , γεγονός που υπογραμμίζει την απουσία επιμόρφωσης των νέων για τους κινδύνους [12].

Στην Ελλάδα, όπως οπουδήποτε αλλού, τα συμπληρώματα διατροφής «διανέμονται» χωρίς συνταγή με παρότρυνση π.χ. από φίλους, χωρίς νομικά εμπόδια. Επίσης τα νέα σκευάσματα εδώ στην Ελλάδα γνωστοποιούνται στον ΕΟΦ (2000/EC/20-03-00) χωρίς να απαιτείται από την πολιτεία να διεξάγεται εργαστηριακή ανάλυση για το περιεχόμενο των συμπληρωμάτων. Η συμμετοχή μη δηλωμένων απαγορευμένων ουσιών στα σκευάσματα όπως ουσιών ντόπινγκ υπό το Ελληνικό νόμο 3052/2002 δεν μπορεί κατ’ αυτόν το τρόπο να εφαρμοστεί. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία σε εναρμόνιση με το εθνικό επίπεδο για επιτρεπόμενο κατάλογο διάθεσης ουσιών σχετικά με τα ΣΔ χρονολογείται από το 2004, με τροποποιήσεις το 2013 [13]. Ωστόσο η εργαστηριακή ανάλυση και ο προληπτικός έλεγχος της αγοράς είναι ακόμα ανύπαρκτα. Διαφαίνεται λοιπόν και εκ των ανωτέρω ότι περισσότερη μέριμνα θα πρέπει να ληφθεί προς αυτή την κατεύθυνση.

Αναφορές:

  1. Dietz P, Ulrich R, Niess A, Best R, Simon P, Striegel H. Prediction profiles for nutritional supplement use among young German elite athletes. Int J Sport Nutr Exerc Metab 2014; 24(6):623-31. doi: 10.1123/ijsnem.2014-0009.
  2. Belviranli M, Okudan N. EditorsIn: Lamprecht M. Well-Known Antioxidants and Newcomers in Sport Nutrition: Coenzyme Q10, Quercetin, Resveratrol, Pterostilbene, Pycnogenol and Astaxanthin. CRC Press/Taylor & Francis; 2015.
  3. Joint Position Statement: nutrition and athletic performance. American College of Sports Medicine, American Dietetic Association, and Dietitians of Canada. Med Sci Sports Exerc. 2000;32(12):2130-45.
  4. Tsitsimpikou C, Kioukia-Fougia N, Tsarouhas K, Stamatopoulos P, Rentoukas E, Koudounakos A et al. Administration of tomato juice ameliorates lactate dehydrogenase and creatinine kinase responses to anaerobic training. Food and Chemical Toxicology 2013; 61:9–13
  5. Tsitsimpikou C, Tsamis GD, Siskos PA, Spyridaki MH, Georgakopoulos CG. Study of excretion of ecdysterone in human urine. Rapid Commun Mass Spectrom. 2001;15(19):1796-801.
  6. Chen, GC, Ramanathan, VS, Law, D, Funchain, P, French, S et al. Acute liver injury induced by weight loss herbal supplements. World J. Hepatol 2010:22:410-415.
  7. Judkins C, Prock P. Supplements and inadvertent doping – how big is the risk to athletes. Melamine contamination in nutritional supplements – Is it an alarm bell for the general consumer, athletes, and ‘Weekend Warriors’?Med Sport Sci 2012;59:143-52. doi: 10.1159/000341970.
  8. Brown, AC. Heart toxicity related to herbs and dietary supplements: On line table of case reports. J.Diet.Suppl.2018;15(4):516-55.
  9. Gabriels G, Lambert, M. Nutritional supplement products: does the label information influence purchasing decisions for the physically active? Nutr J. 2013; 12: 133. doi: 10.1186/1475-2891-12-133.
  10. Kaswala DH, Shah S, Pate IN, Raisoni S, Swaminathan S. Hydroxycut-induced Liver Toxicity. Ann Med Health Sci Res. 2014; 4(1): 143–145. doi: 10.4103/2141-
  11. Τσιτσιμπίκου, Χ. Συμπληρώματα διατροφής: «φίλος» ή «εχθρός» για τη δημόσια υγεία; 53η Παιδιατρική θεραπευτική ενημέρωση, 70, 2, 2020, 124-134.
  12. Tsarouhas, C, Kioukia-Fougia, N, Papalexis, P, Tsatsakis, A et al. Use of nutritional supplements contaminated with banned doping substances by recreational adolescent athletes in Athens, Greece. Food Chem. Toxicology, 2018;115:447-450.
  13. Kioukia-Fougia, N, Gregoriadis, N, Tsarouhas, K et al. Synthetic and natural nutritional supplements: Health allies or risks to public health? Recent pat. Inflamm. Allergy Drug discov. 2017;10:72-85.

Σχετικά άρθρα της κατηγορίας